بدانك او پادشاهى است هرگاه كه تصور كنى جمالى بىهيچ عيب و كمالى بىهيچ نقصان و اگر چه مجازى بود جلال و جمال او تصور كرده باشى به قدر قوت و استعداد خويش وجه او از حسن دان يد او از جود شناس هركه به خدمت او نازد نيك بخت اوست هر كه ازو بپردازد درد و جهان زيانكار اوست بسا از دوستان كه اين قصه من بسمع او رسد زبان بملامت و بسخن گستردن گيرد و بر سبيل ترحّم مرا معالجت طبّى فرمايد و از راه عرف و عادت مثل اين بسيار گويد و لكن در محقّق چنين سخن كى اثر كند و هيچ سخن بتر از آن نيست كه به نزديك شنونده ضايع شود ما را استعانت بخداى تعالى است و توكّل بر فضل وى و از مردم‌پرستى بيزارى وَ سَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَيَّ مُنْقَلَبٍ يَنْقَلِبُونَ بدانك چون مزاجى حاصل شود از اسباب كلى و جزوى بر وفق آن مزاج از واهب الصور بواسطه نفسى ملايم آن مزاج صورتى حادث شود اگر مزاج در طرف نقصان افتاده بود اعتدال آن نفس طبيعى يا نباتى در نگذرد صورت نوعى از معادن يا نوعى از نبات حادث شود به قدر و نسبت مزاج و مادّت و اگر مزاج نه ملايم مادّت بود در حدّ اوسط افتد صورت نوعى از حيوان حادث شود به قدر و نسبت ضعف و قوت و اگر مادّت نيز در استحالت بغايت كمال و لطافت افتد نفس نباتى و حيوانى بانفعال در آن مزاج فاعل باشد و به حكم استعداد و فضول لطف نور نفس ناطقه بر اين دو نفس اشراق كند تا مادت صورت انسان قبول وجود انسانى حادث بتقدير ايزد تعالى و اين ناطقه انسى جزوى را وجودى معين بفعل نباشد بيش ازين مادّت بلك اين نفس با اين مادت حادث شود از واهب نفوس و صور و اين نفس جزوى درين بدن حال نبود و قابل تجزى نبود و چنانك گفتيم اين نفس به دو صفت موصوف باشد يكى صفت علمى كه فعلى بدين قوت فعلى تربيت بدن مىكند و به قوت عملى تركيب ذات خود مىكند و اين تركيب او را از مفارقات بود كه بفيض از آن منفعل مىشود بملائمتى كه ميان ذات او و ذات مفارق است و عبارت ازين افاضت و استفاضت تصور معقولات باشد و بضرورت بدن بنور نفس حيات‌پذير مىباشد نفس بدان قوت عامله مدبّر و محرّك و محيى بدن مىباشد پس نفس بذات و هيأت صفات بعينها مثل آن معقولات باشد كه گفتيم و اين بدن او را چون شبكه و دامى و قيدى و مدينه يا سرائى باشد و امثال آن با عالم مختصر جامع پس سزد اگر خواجه نفس را بطير تمثيل كرد